Glaucoma (thường gọi là bệnh cườm nước hay thiên đầu thống) được mệnh danh là “kẻ trộm thị lực thầm lặng”. Không giống như nhiều bệnh lý nhãn khoa khác có thể chữa lành dứt điểm sau một đợt dùng thuốc hay phẫu thuật, cườm nước là bệnh lý mạn tính tiến triển suốt đời.

Nhiều người bệnh sau khi mắt hết đau nhức hoặc sau can thiệp hạ áp thường nảy sinh tâm lý chủ quan, tự ý ngưng thuốc hoặc bỏ qua lịch tái khám. Điều này tiềm ẩn nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn mà không có dấu hiệu báo trước.

1. Bản chất của cườm nước: Vì sao cần theo dõi liên tục?

Cơ chế bệnh sinh cốt lõi của cườm nước là tình trạng áp lực nội nhãn (nhãn áp) vượt quá ngưỡng chịu đựng của mắt, gây chèn ép và làm teo chết dần các sợi dây thần kinh thị giác.

Ba đặc tính nguy hiểm khiến việc theo dõi định kỳ trở thành yếu tố sống còn:

• Tổn thương không thể hồi phục: Những sợi thần kinh thị giác đã bị teo hoặc chết đi sẽ mất vĩnh viễn, y học hiện nay chưa có phương pháp phục hồi.

• Tiến triển âm thầm không triệu chứng: Ở các giai đoạn tiến triển tiếp theo, người bệnh thường không cảm thấy đau nhức, mắt không đỏ, thị lực nhìn thẳng vẫn rõ ràng trong khi thị trường ngoại vi xung quanh đang bị thu hẹp dần từng ngày.

• Dao động nhãn áp thất thường: Nhãn áp có thể thay đổi theo từng thời điểm trong ngày hoặc tăng dần theo tuổi tác, sự xơ hóa tự nhiên của các đường thoát dịch sau phẫu thuật hay hiện tượng lờn thuốc nhỏ mắt.

Do đó, mục tiêu duy nhất trong quản lý Glaucoma là kiểm soát ổn định nhãn áp đích liên tục nhằm chặn đứng tốc độ tổn hại thần kinh thị giác.

2. Tầm quan trọng của việc theo dõi và kiểm soát tiến triển định kỳ

Việc tuân thủ lịch tái khám và đo đạc các chỉ số nhãn khoa mang lại những giá trị quyết định:

2.1. Đánh giá và duy trì “Nhãn áp đích” cá nhân hóa

Mỗi người bệnh có một mức nhãn áp an toàn riêng biệt (gọi là nhãn áp đích), phụ thuộc vào độ tuổi, mức độ tổn thương đĩa thị ban đầu và độ dày giác mạc. Việc tái khám giúp bác sĩ xác định xem mức nhãn áp hiện tại đã thực sự an toàn hay cần phải điều chỉnh liều lượng thuốc, đổi nhóm hoạt chất hoặc can thiệp thêm thủ thuật.

2.2. Phát hiện sớm sự thu hẹp thị trường trước khi mắt mờ

Thông qua các bài kiểm tra chức năng thị giác định kỳ, bác sĩ có thể phát hiện những điểm khuyết nhỏ trong vùng nhìn ngoại vi ngay cả khi bệnh nhân chưa nhận biết được sự suy giảm tầm nhìn bằng mắt thường.

2.3. Kiểm soát nguy cơ xơ hóa sau phẫu thuật

Đối với những bệnh nhân đã phẫu thuật hạ áp (như phẫu thuật cắt bè củng mạc), quá trình liền sẹo tự nhiên của cơ thể có thể làm bít tắc bọng thoát dịch theo thời gian. Việc theo dõi sát sao giúp bác sĩ phát hiện sớm dấu hiệu xơ hóa để kịp thời thực hiện các thủ thuật duy trì dòng chảy (như vuốt bọng, tách dính hoặc điều chỉnh áp lực).

3. Các phương pháp điều trị và kiểm soát cườm nước hiện nay

Tùy thuộc vào thể bệnh (góc đóng hay góc mở), mức độ tổn thương đĩa thị và khả năng đáp ứng của từng bệnh nhân, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp kiểm soát thích hợp:

• Điều trị nội khoa (Thuốc nhỏ mắt hạ áp): Đây là phương pháp phổ biến nhất trong giai đoạn đầu. Thuốc có tác dụng giảm tiết thủy dịch hoặc tăng cường thoát lưu dịch trong mắt. Người bệnh cần duy trì nhỏ thuốc đều đặn mỗi ngày theo đúng chỉ định để giữ nhãn áp ổn định.

• Can thiệp bằng Laser: Áp dụng khi dùng thuốc không đạt hiệu quả hoặc trong các trường hợp góc hẹp nguy cơ cao. Các kỹ thuật phổ biến gồm Laser cắt mống mắt chu biên (LPI) giúp giải phóng nghẽn góc và Laser tạo hình vùng bè (SLT) giúp kích thích dòng thoát lưu tự nhiên mà không cần phẫu thuật xâm lấn.

• Can thiệp ngoại khoa (Phẫu thuật hạ nhãn áp): Được chỉ định khi thuốc và laser không còn kiểm soát được áp lực mắt. Phương pháp kinh điển và hiệu quả nhất là phẫu thuật cắt bè củng giác mạc (Trabeculectomy) nhằm tạo đường thoát dịch nhân tạo bền vững dưới kết mạc, hoặc đặt van dẫn lưu tiền phòng đối với các ca bệnh phức tạp.

4. Lịch trình theo dõi cườm nước tiêu chuẩn cho người bệnh

Tùy vào giai đoạn bệnh và phương pháp đang điều trị, tần suất thăm khám thường được khuyến cáo như sau:

• Bệnh nhân điều trị bằng thuốc nhỏ mắt: Tái khám định kỳ mỗi 1 – 3 tháng/lần để đo nhãn áp và kiểm tra bề mặt nhãn cầu. Đo thị trường và khảo sát đáy mắt mỗi 6 – 12 tháng/lần.

• Bệnh nhân sau can thiệp phẫu thuật hoặc laser: Tái khám vào ngày thứ 1, tuần thứ 1, tháng thứ 1 và duy trì theo dõi định kỳ mỗi 2 – 3 tháng theo chỉ định chuyên biệt.

• Người có yếu tố nguy cơ cao (tiền sử gia đình có người mắc cườm nước, cận thị nặng, người trên 40 tuổi): Nên chủ động tầm soát chuyên sâu định kỳ 6 – 12 tháng/lần.

5. Quản lý và kiểm soát cườm nước toàn diện cùng ThS. BS Nguyễn Trần Quốc Hoàng

Kiểm soát bệnh cườm nước không chỉ đơn thuần là việc đo áp lực nhãn cầu mà đòi hỏi sự theo dõi mang tính hệ thống, tinh tế và kinh nghiệm đánh giá tiến trình bệnh học chuyên sâu.

Tại Bệnh viện Mắt Á Châu, quá trình thăm khám, hội chẩn và xây dựng phác đồ theo dõi dài hạn được trực tiếp dẫn dắt bởi ThS. BS Nguyễn Trần Quốc Hoàng – Giám đốc Bệnh viện.

• Chuyên gia đầu ngành về bệnh lý Cườm nước & Cườm khô: Với nhiều năm kinh nghiệm lâm sàng, ThS. BS Nguyễn Trần Quốc Hoàng đã đồng hành và bảo tồn thị lực thành công cho hàng ngàn bệnh nhân Glaucoma ở nhiều độ tuổi khác nhau.

• Bề dày kinh nghiệm xử lý các ca bệnh phức tạp: Bác sĩ Hoàng được biết đến với thế mạnh chuyên môn trong việc chẩn đoán chính xác các thể cườm nước góc đóng bán cấp, cườm nước thứ phát do dùng thuốc, ca bệnh kết hợp đục thủy tinh thể và các trường hợp cườm nước kháng trị, thất bại sau can thiệp ở các tuyến trước.

• Phác đồ cá nhân hóa chuẩn xác: Bác sĩ trực tiếp thiết lập ngưỡng nhãn áp đích riêng biệt cho từng mắt, kết hợp giám sát chặt chẽ cấu trúc đĩa thị và hướng dẫn bệnh nhân phương pháp dùng thuốc, sinh hoạt khoa học nhằm duy trì thị lực ổn định bền vững theo năm tháng.

Bên cạnh đó, việc theo dõi tiến triển bệnh tại bệnh viện được hỗ trợ bởi hệ thống máy móc chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, cho phép lưu trữ và đối chiếu chính xác từng biến đổi vi thể của lớp sợi thần kinh qua các lần thăm khám.

6. Những nguyên tắc "vàng" người bệnh cườm nước cần ghi nhớ

1. Tuyệt đối không tự ý dừng hoặc đổi thuốc: Dù mắt không còn cảm giác đau cộm, việc dùng thuốc hạ áp hàng ngày là chỉ định duy trì liên tục.

2. Không tự ý sử dụng các thuốc nhỏ mắt lạ: Tránh xa các sản phẩm nhỏ mắt chứa Corticoid trôi nổi trên thị trường vì có thể gây bùng phát cơn tăng nhãn áp dữ dội.

3. Thăm khám ngay khi có dấu hiệu bất thường: Nếu xuất hiện tình trạng nhìn mờ đột ngột, nhìn đèn có quầng sắc tố, đau nhức hốc mắt lan lên đầu, cần đến viện kiểm tra khẩn cấp.

4. Vận động nhẹ nhàng và giữ tâm lý ổn định: Tránh căng thẳng quá mức, hạn chế uống quá nhiều nước cùng một lúc trong thời gian ngắn và tránh các bài tập cúi đầu thấp.

👉 ĐỒNG HÀNH BẢO VỆ TẦM NHÌN CÙNG GIÁM ĐỐC BỆNH VIỆN MẮT Á CHÂU

Kiểm soát cườm nước là một hành trình dài hạn cần sự kiên trì và đồng hành từ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm. Hãy chủ động đặt lịch tái khám định kỳ để bảo vệ trọn vẹn thị lực của bạn.